Subskrypcja
Wpisz swój adres e-mail, aby otrzymywać informacje z naszego serwisu.

 


Karłowice: zamek nad Stobrawą

Są na Opolszczyźnie tylko dwa gotyckie zamki, przez wieki nie „poprawiane” wedle kolejnych modnych w architekturze europejskiej stylów. Ten jest jak z podręcznika: z ceglaną basztą, prostokątną budowlą mieszkalną i fosą.

Jednak nikt nie ma szans obejrzeć tego reliktu zamierzchłych czasów, bo zamek w Karłowicach dzierżawi człowiek niechętny ludziom.
Z oddali widać jedynie wieżę zamku, wyłaniającą się z parku krajobrazowego, a z bliska – prawie nic, bo przez zawalony most nad fosą nie sposób przejść. Nawet jeśli by się udało, bo rów jest suchy i niezbyt głęboki, zza drzew wybiegnie właściciel z kosą, aby przegnać turystę ze swojego prywatnego terenu. Most zwodzony zawalił się parę lat temu.
Szczątkowa fosa z tej strony zamku to wyschnięte koryto odnogi starorzecza Stobrawy.
Gotycki zamek w Karłowicach, zbudowany na planie trapezu, skryty w gęstwinie puszczy odrzańskiej nad Stobrawą, powstał w XIV wieku. Wzniósł go rycerski ród von Tschammer, panujący w Karłowicach w latach 1329-1440.
Wieś nazywała się w 1401 roku Keczerdorff, do połowy XVIII wieku: Ketzersdorff lub Katzendorff. Potem, aż do roku 1945 – Karlsmarkt.
W roku 1440 Karłowice przeszły w ręce Michaela Beessa.

W rękach Beessów i Piastów
O Beessach wiadomo, że przywędrowali na Śląsk w X wieku – prawdopodobnie z terenu dzisiejszej Chorwacji. Był to bardzo możny, magnacki ród, ich pierwszą siedzibą były Kujawy koło Głogówka, następnie Kolnie nad Odrą i właśnie Karłowice nad Stobrawą. Beessowie przez kolejne stulecia podzielili się na wiele linii: panowali także w Głogówku, Kopicach, Biechowie, Rogowie Opolskim, Lewinie Brzeskim, Naroku, Skorogoszczy, Oleśnie.
Od 1493 roku karłowickie dobra należały do Adama Beessa, marszałka, później namiestnika księstwa brzeskiego, luteranina. Zmarł w 1528 roku, został pochowany w rodzinnym grobowcu przy zamku. Płyty nagrobne Adama i jego żony Barbary znajdują się w kościele pw. św. Piotra i Pawła w Lewinie Brzeskim. Jeszcze w latach 60-tych, jak wynika z katalogu zabytków woj. opolskiego, były na nowym cmentarzu przy kościele w Karłowicach.
Od Beessów karłowickie dobra kupił książę brzeski Jerzy II (rok 1565). Odtąd jest to zamek myśliwski Piastów Brzeskich. Ostatni Piast, Jerzy IV Wilhelm zmarł wkrótce po hubertusowym polowaniu, jakie odbywało się w Karłowicach w 1675 roku. Replika jego portretu wisiała jeszcze w latach 70-tych w zamku (oryginał: w muzeum Narodowym w Warszawie). Po śmierci ostatniego Piasta Karłowice stały się domeną królewską. W 1715 roku do muru zamkowego od wewnątrz dobudowano barokową kaplicę, w której modlili się okoliczni katolicy.
Po włączeniu ziemi śląskiej do Prus w 1742 roku dobra karłowickie zajął fiskus.
W XX wieku zamek wraz z zabudowaniami folwarcznymi, młynem, gorzelnią posiadali kolejno: Nadler, Wallmann, Theodor Carrels, Franz Krause.
Gotyk w ruinie
Po wojnie majątek w Karłowicach miał złych gospodarzy.
Zamek wraz z parkiem przeszedł w ręce Skarbu Państwa, zarządzało nim Nadleśnictwo Państwowe w Brzegu. Był tu hotel dla pracowników leśnych. Niewłaściwie pilnowany, został rozkradziony z wszystkich eksponatów. Złodzieje nie oszczędzili nawet kaplicy.
Kaplica katolicka, przylegająca do zamku jeszcze 25 lat temu była wyposażona w organy, wspomina sołtyska wsi. Przed wydzierżawieniem obiektu wszystkie cenne eksponaty zniknęły, kaplica także została ogołocona. Nie wiadomo, czy podziemia kryją jeszcze szczątki spoczywających tu sióstr z rodu Württembergów. Dwa obrazy z kaplicy zamkowej znajdują się w pobliskim kościele, niegdyś ewangelickim.
Zamek w Karłowicach nabył za symboliczną złotówkę Wiesław Polus w latach 80-tych. Wyremontował go, zabezpieczył dach, osuszył mury, osadził nowe okna, przeprowadził wstępną konserwację. Lata transformacji ustrojowej spowodowały, że bardzo dobrze prosperująca firma Polusa upadła. Dziś połowa zamku jest w rękach komornika.

Ksiądz dr Dzierżon z Karlsmarkt
To właśnie w kaplicy karłowickiego zamku msze św. dla miejscowych katolików odprawiał ksiądz Jan Dzierżon, największy pszczelarz świata. Dzierżon przybył na parafię do Karlsmarkt w roku 1835 w wieku 24 lat (wcześniej rok spędził w Siołkowicach).
Choć powszechnie Jan Dzierżon jest kojarzony z Łowkowicami koło Kluczborka, gdzie się urodził, powrócił na okres emerytury i zmarł, to właśnie w Karłowicach „Kopernik ula” dokonał największych odkryć w dziejach światowego pszczelarstwa. Tutaj przeżył 49 lat, tu wymyślił i zastosował genialnie prosty wynalazek. Włożył do ula drewnianą deseczkę – snozę, do której przylepiał plaster i dzięki temu „uruchomił” ul. W Karłowicach właśnie zbudował słynny i rozpowszechniony potem na świecie ul „bliźniak”, założył pasieki przy proboszczówce i w 12 okolicznych wsiach. Tu też obwieścił światu teorię partenogenezy pszczół. Tu, pod jego dom, w XIX wieku podjeżdżały dyliżansy z pocztą z całego świata: z listami, gratulacjami, zaproszeniami na wszystkie światowe kongresy pszczelarskie.
Stąd wysyłał na cały świat pszczoły, które sprowadzał do Karłowic spod Wenecji.
Do kaplicy zamkowej chodził wąską dróżką, na skróty, nazwaną po wojnie mylnie ulicą Dzierżonia zamiast Dzierżona.

Informacje dla turystów
Karłowice, gmina Popielów, powiat brzeski, 32 km od Opola, 22 km od Brzegu.
Wieś nad rzeką Stobrawą, w Borach Stobrawskich.
Trasy rowerowe: brak.
Agroturystyka: Stare Kolnie, Popielów, Lubienia (jest tu też stadnina koni)
Gastronomia: w Popielowie: restauracja „Popielanka” i pizzeria, restauracja „Max” w Lubieni.
Noclegi: Dom Kultury w Popielowie, domek myśliwski Koła Łowieckiego w Kurzniach.
Informacje o zamku w internecie: szczątkowe.
Zamek otacza niewielki park krajobrazowy z XIX wieku. W pobliżu zawalonego w ostatnich latach drewnianego mostku zwodzonego stoi zaniedbany młyn.
Niedaleko zamku - zabytkowy kościół, od 1534 roku do 1945 ewangelicki.
W Karłowicach koniecznie należy obejrzeć dom, w którym przez 49 lat żył i tworzył ksiądz dr Jan Dzierżon. Widnieją na nim dwie tablice: niemiecka i polska, upamiętniające dzieło wielkiego pszczelarza. W tym roku, 26 października gmina Popielów oraz wieś Karłowice organizują obchody 100-lecia śmierci „Kopernika ula”.
Rok Dzierżonowski będzie też okazją do nadania karłowickiej szkole im. Marcelego Nowotki – imienia Dzierżona.

Aktualności

Reportaże i filmy dokumentalne
Zapraszamy do prezentacji najnowszych pozycji filmowych.



Więcej informacji >>


 

 
Teresa Kudyba
tel. 602 374 494
e-mail: teresa@kudyba.pl
Witryna wykorzystuje ciasteczka (ang. cookies) w celach sesyjnych oraz statystycznych.
Więcej informacji w polityce prywatności.
 Realizacja: new4mat.com Sp. z o.o.
ADMINISTRACJA n4CMS